Home VĂN HOÁ CHAMDI SẢN TRƯỜNG CA BINI – CHAM

TRƯỜNG CA BINI – CHAM

bởi admin
0 BÌNH LUẬN

      · Trường ca Bini – Cam là một trong những thi phẩm cổ điển xuất sắc nhất của Chăm, nhưng ít được phổ biến. Nguyên tác và bản dịch Việt ngữ của nó được Inrasara đưa ra lần đầu trong cuốn Văn học Chăm – khái luận vào 1994. Sách đã hết từ lâu mà chưa thấy tái bản (có tin Inrasara đang chuẩn bị chỉnh lý, bổ sung để hoàn chỉnh bộ Văn học Chăm toàn tập, sẽ ra năm 2005).

      Khi Tagalau1 đến tay cộng đồng Chăm trong đó, Ts Phan Đặng Nhật giới thiệu và xem Ariya Bini – Cam như “là một trong những kiểu mẫu của thơ tình hiện đại” và tác giả của nó “là một thiên tài, một tài năng thơ vô cùng đôc đáo sáng tạo”, thì bạn đọc Chăm khao khát tìm đọc nó. Để thỏa mãn nhu cầu trên, Tagalau2 đề nghị Inrasara cho in lại nguyên tác của Trường ca và bản Việt ngữ với nhiều sửa chữa để bản dịch bám sát nguyên tác hơn.

      Vì số trang của Tuyển tập có hạnchúng tôi chỉ in bản chuyển tự mà không kèm theo akhar thrah, mong bạn đọc thông cảm.

                                                                                                Tagalau

ARIYA BINI – CAM

I
Nai mai mưng Mưkah
Blauh takai dơh Harơk Kah Harơk Dhei
Nai nau tơl Pajai
Mưng Lơmngư Pajai nai jauh akauk sơng
Darak dih pur vang tơl
Riyak har har gilai nai rayơm thiap
Vơy gilai layar rayơm thiap
Gilai yơu kalap krưh pathak jalidi
Kaung ba nai mưlơng bimi
5. Nau lihik di mưta cơk sucar

Vơy ia tanưh lahơm lahơm 
Mưng Bal Canar vơk nau Harơk Kah
Tanran riya glai glaung ravah
Than ia rabbah ke tavak takai nai

Dih pur sa binguk drwai
Vang gruk di takai darak mưjwa
Layar nai o bboh tra
Cauk ia mưta kơu brai hapwak
Bier harei trun pađiak klak

10. Bbleng bbleng binguk thaik thu layơu
Cim mưnhi xơp ơv dhơv
Cim vơk pơr nau, giđơng langwei sa lingik
Ia bilan trun tapien tathik
Mưta bblak pik, kơu vơk mai sang
Asaih drup takai dơng cang
Mưnwix trak tian, asaih ke nhjwơl nhjac

Asaih dwa yam asaih dac
Paphur o lac, takhauk o bican
Dom nau dom dung dơng
15. Dom dauk pơng lidhwơn xơp riyak
Rơm glai pacơng mưng anak
Maung gilac vơk halei bboh xaglơng

Asaih nau tơl Bicam
Takai davi davơl, asaih nau o truh
Ni bhummi drei taluc
Tapơng agha tabuc, glai cơk thu layơu

Cim lơy hư bboh nai kơu
Pok yam nau bilai nai liti litaih
Ginum lơy hư bboh nai kơu
20. Mưta nai chai jih ia crauh jangaih
Yang bilan lơy bboh nai kơu
Bbuk nai hangơv hamac pơr pak dih

Asaih nau tơl Palei Caraih
Pok sơp haih asaih jauh akauk paphur
Bimong Po Dam su-uh su-on
Po vơk mưng swơr, nưm ngan Po dauk
Tapwơl adier mưnhi yơng bhauk
Hla saung xơp vok di krưh mưlơm praung

II
Sibơr kanai ba kalin
25. Bwơl ai karang, paran ai rabbah
Pacei bbwah kar jwai ah
Dahlak mưng Mưkah padơng Asulam
Yah ai gơp tavak tian
Padơng Asulam kala ka adei gơp
Mưyut ai lơy tok tơp
Ai vơr gơp patian twei mơy
Mưng Harơk Kah Harơk Dhei
Dhwa atah libhwai, tanưh riya livang livaih
Ai twei bak drwai bak glaih
30. Hake takai asaih, hake rơm riya
Than ai mưtrak dwa bira
Bira ka ia, bira tra ka mưyut
Vơr ia, tian ai mưdrut
Su-on mưyut, than ai mưjơl

Asaih tơl Palei Ia Nhjar
Vơk Palei Lambar, asaih nau o athah
Ribaung thu jalan dwa gah
Ritha đwơc calah, dơh tưh Bblang Kaxa
Bingun atah thei đwa ia
35. Thaik thauk ba balai yơu phun phik
Asaih tơl palei Parik
Pajiơng kơu đik tapa cơk tapa kraung

Asaih dơh Palei Bal Caung
Anưk cim tiaung mưnhi yơng mưdhir tayah
Bal halim rabbung harơk karah
Diang asaih dwah tali đap cang thei
Jrưng bboh pabung Po Nai
Tian kơu tadhiai gilac caung nau tapah
Xanưng ka tho drei rabbah
40. Caung nau tapah pathauh rup lanưng hatai
Dak yơu bauh caramai
Jruh mưng ngauk mai o thơv ka rup
Dak yơu cim baratot
Page đơm di bot, klơm đơm di jrai
Dak yơu hala pah jai
Thap ala takai mơy jwak mưdrwai
Dak yơu throh anrơng tangơy
Dak yơu bingu rabai, dak yơu taduk hara
45. O kan pađik ngan pađwa
O kan mưtưh dhwa padơng kauk maung kanai
O kan tưh nwơc duh hatai
Dwah krưn nưm takai rayơm hapak o thơv

Dwah pơng xơp thei đom klau
Drơh xơp kanai kơu dalam mưdhir kal deh
Ni mưdhir drei tayah abih
Kwơk gaha paraung paraih, halei thap rayav
Ni nưm mưk o thei ra bơv
Thap jio patơv kayơv, tadơr lin krung krưc

Hajan trun ia binhưk nhjưc
50. Palơm krung krưc, palơm nưm angan
Halei sunit ginrơh Sah Bin
Nau dađơp tang nưgar Kahauv padơp rup
Bimong Po Rome lingik xup
Hayap Bia Ut akauk hatơp tanưh riya
Hala kraik drwai ka ia
Halim tathaiy o mưda, pađiak praik oh lahơm

Asaih nau tơl Danav Panrang
Dơh takai dauk vang gruk mưjwa
Jơh Muk Cakling Ong Pasa 
55. Dom mưk đung ba, dom bhap kaya papraung
Jơh mưyut ai dom caung 
Dom kanai daung pabbwak uyamưn
Chađieng liti litaih ni xakrưn
Ai pan damưn dom hanuk yava
Kađwơl kanai patih ni mula
Ai tapong ba o bak kađaum
Nưmơx sukal Alwah dwei pataum
Gơm twei thraung daung dom bhap mưri

Vơy pacei mưtrak ka bhummi
60. Pacei vơr Nưbi dom dai patih
Pacei vơr sunơv jai crih
Dahlak padangih oh pơng pacei
Dom nan kơu kwơr rup nai
Blauh kơu đom biai, blauh kơu naih xari
Blauh kơu pwơc, blauh kơu tanhi
Xơp kơu hari drwai chai xơp vok
Kanai sarajơng dangih akauk
Xơp kanai o pok, mưta kanai o krưn 
Blauh kanai gilac akauk limưn
65. Limưn praung prưn, limưn tamư Peilei Coh
Glơng klaun mơy o bboh
Cwah ghur Patuh nưm takai mơy rayơm

. Limưn mưng nưgar Ia Trang
Nau Batthinưng limưn tamư Bal Huh
Amaik amư kơu ghak drưh
Likei asal mưh ke rabbah than likei
Kơu o pơng amaik kakei
Kơu vơk twei mơy di grơp jalan
Dalam Nưgar Debare karen karang
70. Bini sucam dom thun talah
Limưn kanai dơng sa gah
Asaih kơu sa gah, ia tanưh lin tapin
Jaguk ba baul pabblaung kalin
Cam tagok Mưdren, Bini tamư Caraih
Darah xwa nhjom ken asaih
Limưn bak glaih dac ngauk halơv paran
Vơy kanai vơk bican
Thraung daung paran xa-ai tala talah
Mưyut xa-ai halar cip alah
75. Baul drei rabbah, vơy kanai halơng

III
Dom nan hadơr mưng krung
Kanai mai mưng swơr, kanai mai mưng Mưkah
Kanai mai tơl Harơk Kah
Binai siam harơh, xa-ai uranơm
Xa-ai dom thuk dalơm tian
Po crauk xwan baul paran rak rok
Kanai dhi dhav mưng bbuk
Mưlơng bimi mưng bbauk, jak ghơh mưng mưta
Thaik lipei mưng di hia
80. Mưdơh jơh dalam ia tangin ai tapong rauk

Kaung kanai tơl ngauk bhauk
Mưta kanai pok glơng luc bơngxa
Glơng tagok rơm riya
Gilac glơng tapa darak praung livah
Dahlak mai mưng Mưkah
Nưbi pabrei paklah dwix paran mưtwei
Limưn tơl Xribanưy
Asaih kơu twei kaung kanai nau dơc
Mưng tathik riya angin hamac
85. Lai saung canak bbuk kanai hangơv

Limưn tơl Bal Hangơv
Bal siam mưtwav mưthrum tabbang car cơk
Bimong kalan Po glaung harơh
Inư giray mưh, inưgarut kaxwan
Padai tathak brong bblang tanran
Glaung rơm binưn kayơv halwơng cơk
Kraung riya padơng ia banơk
Pabah lamngư mưkhơk ikan hadang raxa raxa
Ranơm lo mơy bơngxa
90. Ranơm baul gata yơu ranơm ra Mưkah
Hơc po kanai dơng dwah
Kanai glơng pawah ra haluh ilimo?
Hơc po kanai su-on bia po?
Su-on nưgar Bhopatih kanai mưrai?
Blauh mưta mơy glơng pahwai
Limưn tơl Bal Angwei, mưta mơy o glơh.

Limưn tơl Bal Lai Bak Huh
Bal glơh ginuh blap ilimo
Bal đwa danuh khak bilo
95. Sanak ginrơh ralo halei jang o bboh

Tathik dih pur riyak coh
Limưn kanai dơh palaik nưm krung
Vơy ra Mưkah jwai xanưng
Baul drei karang, yang drei gilac pabblwak
Dwixxak hai ka than dahlak
Mơy jwai pangap, tavak jơh xwan likei

Dom nan yut klauh hatai
Ginaung di kanai, bilei banguk
Saung kơu nhu plơk likuk
100. Nhu palimuk o bik xaglơng
Dom nan kanai thrah yơng
Ngap bbauk ginơm gađi bidha oh sulu
Vơr glai klaung harơh vơy po
Than dauk krưh dhwa trun tagok o thraung
Danuh mưng halei đwa naung
Khing ngap bisiam, khing paligaih

Jađun dai payơng akauk asaih
Limưn kanai vaih vơk adih pai
Jađun dai payơng gah pai
105. Limưn kanai vai ganah ia riyak
Asaih paphur tơl takai darak
Limưn kanai klak đwơc tamư Ia Trang
Nưgar Ia Trang bblang mưcơv
Tabơv hơv hơv tapien nattathih
Darak dih pur riyak bilik
Bbon palau klak binguk thaik trun ia
Rơm li-u bauh raxa raxa
Bimong Po Inư, li-u vang dơr dih
Asaih sa yam asaih haih
110. Paphur o dak glaih, takhauk o dak liphwai
Padei diang asaih cang thrwai
Limưn kanai thwai rah takai tathik
Thun bilan hadom maung livik
Su-on raung phik, anit thu la
Glơng tapwơl akauk pơr tapa
Caung twei paywa sa blah harak
Glơng bier harei arthak
Đa binguk thaik kanai klak mưrai
Su-on ribơv harei o lahai
115. Su-on yam takai, su-on arak bbuk
Su-on av ngwei, su-on harum takhauk
Mưta glơng linhaiy, kapu khim coh
Ai nau rah bah, hatai oh dak lidwơl su-on
Ara bbơng ngauk rapwơl
Takai kanai nhjwơl di labuk harơk
Adauh ngauk phun cim ghơh
Yơu yava nai yơh, sơp nai hari

Asaih twei tơl Bal Riya
120. Dwixxak Po Bia ni jơh Mih Ai
Po nau hapak o mai
Nưgar Ywơn atah dhwai, atơv Po paywa vơk
Riyak kraung pauh Po thơk bbơk
Kal pơp bơp, tanưh atah ia bikan
Nau atah palei karei angan
Halei po dikal thơv yaum tian that
El dak mưta klaung hapwak.
Ganah po Sah ganah Mih Ai
Ganah tra cauk ka nai
125. Mưyut klauh hatai, mưyut crơng anngak
Vơy mơy jwai crơng anngak
Tian ai patrak, bhap ai karang
Hajiơng kere kaknan
Hajiơng ev Cam tanran, hajiơng tav Cam cơk
Hajiơng pangan Cam gok
Hajiơng cawa Bini ralauh, pacalah bhummi

Mưjwa sa drei bier harei ni
Yơng drei cim prauk mưnhi, rơm ralong athur rap xơp

Vơr glai halei nau pơp
130. Than ai rabbưp, baul bhap livang
Glơng Bbwơn Hala bimong yang
Pađiak bilan bhang, phun glai thu jruh
Than kơu yang halei bboh
Sa bauh puh tajuh gilaung
Cauk grơp jalan grơp dhwan
Tian klaung halar, tangin klaung kakuh

Twei ribaung trun cơk Huh
Khik glai cơk Huh, rimaung Yang Pakran
Ginrơh rup kanai kabal
135. Kơu nau halar saung po lingik
Asaih ba tơl takai tathik
Riyak pok bilik gơm binguk haran
Riyak pauh bauh ia pơr
Asar ia liman drơh kakwơr bơr
Riyak pauh bauh ia hajan
Asar ia liman drơh ia mưta
Riyak coh drơh ia xwa
Danưy mưng di hia, ribơv thun xơp riyak
Asaih raiy rah takai darak
140. Ia harei klak pađiak trun palei
Ul dhul thak bier harei
Caur cwah javei dung yam asaih
Su-on bak janưk bak glaih
Yam asaih vaih tagok Bblang Kaxa

Limưn gilac nau Bal He
Asaih rauv raiy sa takai twei jwak
Hali halơng mơy thaik haywak
Xa-ai kwơr bak vang tangin ranơm
Bbuk dhiai hamac hangơv siam
145. Xa-ai rap rajam halong bak thruk
Mưta mơy bingun ia throh
Asar intan jruh di krưh vang canar
Xwan ai laik tamư blauh bblung
O thei ra dung o thei ra vơh

Patau Po halei Harơk Kah
Đwa nau limah tok kamei Ywơn
Mưyut halei mưyut klauh prưn
Hake thơv damưn grơp ditbiya
Mưyut halei mưyut đung ba
150. Mưyut oh kuhria ray hadei pađik
Mưyut tadơr hatai tablơk phik
Mưyut twei tamư Parik, mưyut vơk Ia Trang
Mưyut tagok glai klauh xwan
Mưyut panưh nưm ngan, xakkarai xarak
Mưyut ni payơu yut klak
Mưyut pabbak ngan yut pataba
Krung krưc mưng di hia
Kơu caik di takai ala, kơu o pahaluh

Dom nan mơy nau Mưkah
155. Mưyut ai calah tapien halei o thơv
Twơr ngauk glaung phun kayơu
Dơh ngauk raung kabav, dac krưh kraung ia
Twei takai dom tapwơl ara
Thrơv saung kiak gaha, mưluk saung hala pah 
Thơk đong tanong thơk rah
Thơk nau ganah hatai kulidong
Riyak pauh tayah đang rang
Mưnưng tamư pabah ikan, mưnưng karơm trun tathik

Kơu yơu urang lihik phik
160Abih tamư sang mưgik, gilac duh bimong yang
Tanưh riya kơu Pangdarang
Calah grơp jalan dhwan, baul bhap uranơm
Kơu dauk hagait dalơm tangin
Yaum sa drei cim pơr tamư lavah.

TRƯỜNG CA BINI – CHAM

Em đến từ La Mecca
Rồi em tạt qua Harơk Kah Harơk Dhei (1)
Em tới đất Ma Lâm Pajai (2)
Rồi em lên tàu trở về xứ sở
Biển Đông trập trùng sóng vỗ
Buồm mỏng manh theo sóng nước trôi xa
Ôi cánh buồm như cánh mối mờ xa
Đùm bọc người tình ta đi mất
5. Đi mất hút khỏi tầm nhìn đất nước

Ôi đất nước ta bao la xanh ngát!
Từ Ma Lâm ngược tới Harơk Dhei
Đồng mênh mông, rừng núi phong nhiêu
Nước đau khổ khôn cầm chân em lại!

Ta ngồi đó một mình trên bãi cát
Biển mênh mông, sóng nước bao la
Buồm em đi khói phủ nhạt mờ
Và ta khóc, hai bàn tay đẫm lệ
Nắng chiều êm sau rừng, xuống nhẹ
10. Soi bóng ta khô héo, rạc gầy
Chim rừng kêu thao thiết đâu đây
Rồi bay hết. Cả một trời im lắng!
Trăng đã lên
Và sóng chiều đã lặng
Ngựa dậm chân đứng đợi bên đàng
Người nặng lòng, ngựa chẳng nhẹ chân

Ngựa đi hai bước ngựa dừng
Nước đại ngựa dùng dằng, nước kiệu chẳng buồn đi
Ngựa về như ngựa còn nghe
15. Sau lưng tiếng sóng vỗ nhòe âm thanh
Ngoái nhìn: rừng lá che ngang
Quanh ta một cõi không gian mịt mùng.

Ngựa về tới Ma Lâm
Lòng vấn vương vó cất đi không nỡ
Đây vùng đất – nơi tận cùng xứ sở
Gốc vỡ tan, rừng núi héo khô!
Chim ơi có thấy em ta?
Bước em ta, dáng đi yểu điệu
Mây ơi có thấy em ta?
20. Mắt em ta mặt nước suối trong
Trăng ơi có thấy em ta?
Hương tóc em thơm bay khắp nẻo

Ngựa về miền đất Châu Hanh (3) 
Ngựa phi, ngựa hí cho cuồng cho quên
Nhớ mong ai Tháp Po Dam (4)
Xa cao mãi đợi bóng hình cố nhân
Người đi về cõi Thiên đàng
Dấu xưa lưa lại nơi hoang lạnh này
Hồn như quanh quất đâu đây
Trong sầu quốc gọi, giữa lời ve than.

II
Nàng mang đi chiến tranh?
25. Quê hương anh tan tành, đám dân đen khốn khổ
Chàng chớ than em nhé!
Em là sứ giả dựng Islam
Nếu chàng có yêu em
Truyền Islam thay cho em gái

Ôi người nhé! Một đời ta bươn chải
Quên mẹ cha, bè bạn để theo em
Đỉnh đầu quê hương: vùng núi Harơk Dhei
Đường xa ngái – đất nước anh gầy rạc
Và theo em, thân xác anh phờ phạc
30. Gót ngựa mòn, bước đã thuộc rừng hoang
Hai vai anh mang nặng hai tình
Tình cho quê hương, tình cho người nhớ
Quên xứ sở cho lòng anh đau khổ
Nhớ người tình cho trí quẩn, tim đau

Ngựa về Thanh Kiết(5), bước mau 
Cho chân ngựa mỏi khi vào Lâm Giang (6)
Khô là mương – xa là đường
Cho nai đi lạc giữa chừng Bblang Kaxa (7)
35. Bóng ai đội nước đường xa
Dáng đi kiều diễm như là dáng xưa
Ngựa qua Phan Rí thẫn thờ 
Cùng người băng núi rừng về cố hương

Ngựa dừng chân xứ Bal Caung (8)
Xung quanh rộn tiếng chim nhồng kêu vang
Qua mưa cỏ dại mọc tràn
Cỏ non ngựa gặm, đá bằng người ngơi
Ngồi buồn như thể chờ ai
Ta nhìn lên đỉnh Po Nai(9) võ vàng
Lòng ta chợt chán bụi trần
40. Mong nhờ cõi Phật nương thân xác này
Thà như trái Caramai (10)
Rơi từ cành cây không hề đau xót
Thà như chim Baratot(11)
Sáng đậu bồ đề, tối hót cành đa
Thà như ngàn lá rừng khô
Lót đường dưới gót chân thơ kêu buồn
Thà như vô lự ngọn sung
Như cờ ngô trổ, như bông đậu đồng
Không đau khổ, chẳng sầu buồn
45. Không dừng chân lãng nửa đường nhớ ai
Không đi thơ thẩn tìm hoài
Dấu chân năm cũ đã phai dặm trường

Tiếng ai như tiếng người thương
Nói cười năm cũ trong hoàng cung xưa
Trong tan hoang đống gạch vụn kinh đô
Nhòa kỷ niệm dưới cơn mưa tầm tả
50. Mờ vết tích giữa cỏ cây rêu phủ
Sah Bin(12) đâu? Đâu ngọn giáo uy linh?
Xứ Kaho người tìm đến mai danh…
Chiều đang xuống.
Tháp Rome ai biết được? (13)
BiaBia Ut (14) giữa rừng hoang chổng ngược
Cây lim sầu vong quốc vẫn chưa nguôi
Nắng hay mưa màu lá vẫn không tươi!

Ngựa đi tới Danau Panrang(15)
55. Dừng chân ngựa, người ngồi buồn quạnh quẽ
Muk Cakling Ong Paxa(16) – Ôi đất mẹ!
Đùm bọc dưỡng nuôi khôn lớn rỡ ràng
Như tình ta bao ngày tháng cưu mang
Mong lớn dậy cùng ân tình non nước
Ôi mảnh mai bàn tay em, ngón út

Cầm tay dạ những ngậm ngùi
Gót chân thơm nhỏ như đôi bông lài
Anh nâng niu giữa lòng tay
Cám ơn người đã sum vầy đôi ta
Cho quê hương lại nở hoa
Cho dân quê khổ được mùa ấm no

Ơi vị hoàng thân nặng tình non nước
60. Chàng quên ư? Thánh Allah ban ân
Bùa phép linh thiêng của các chư thần
Và miền đất hứa
Em không sao chấp nhận
Ta ôm chầm lấy em trong vòng tay khẩn khoản
Ta hỏi em và ta hứa với em
Ta xin em và ta van lơn em
Giọng tha thiết như là tiếng quốc
Nàng lắc đầu dỗi hờn một mực
Không nói năng mà chẳng ngước nhìn
Rồi quành voi thẳng bước đi lên
65. Sức voi lớn, voi đi như gió
Ta nhìn theo
Ngựa ta vào Tuấn Tú(17)
Bãi cát vàng, gió vùi dấu chân thơm.

Voi đi vào xứ Nha Trang
Phú Yên bỏ lại, voi sang Ninh Hòa(18)
Cưỡng lời cha mẹ khuyên ta
Thân con vàng ngọc sao mà khổ thân
Theo em đi khắp nẻo đường
Đời ta sầu muộn, quê hương tan tành

Xứ Debare(19) bất ổn lan tràn
Bini với Cham bao năm ròng rã
70.Voi em đứng một bên, ngựa anh về một ngả
Đất nước ngập chìm trong tối tăm
Thừa cơ giặc mang quân xâm lăng
Cham lên Mưdren(20), Bini vào Phan Rí
Máu đổ trôi thấm dầm gót ngựa
Voi mệt nhoài đứng lặng giữa đầu lâu
Ơi người lạ xa mà ta thương yêu
Nói đi em! Cứu vớt dân lành đã nhiều đau khổ
75. Anh đã chịu thua rồi, anh đã…
Thì người tình ơi! Xin hãy mở lời

III
Nhớ khi xưa em từ La Mecque
Đất nhiệm mầu xứ sở thần tiên
Dừng gót sen trên bến cảng Harơk Dhei
Dáng diễm tuyệt, lòng anh yêu đậm
Niềm chung riêng, tâm tư anh yên lắng
Ngài ban hồn cho tổ quốc hóa thân
Em nhu mì vùng mái tóc đẹp xinh
Ánh mắt khôn ngoan, dịu hiền màu má
Là nỗi mơ tim anh hằng ấp ủ
Từ xa xưa
Nay thức giữa quê hương
80. Hai tay anh trìu mến nhẹ nâng

Đưa em qua xứ Cao nguyên
Mắt em nhìn suốt khắp miền quê hương
Nhìn lên trùng điệp núi rừng
Nhìn xuôi biển cả một vùng bao la
Em từ Thánh địa Mecca
Cứu nhân độ thế nên qua đất này
Voi em sang đất Sribanưy(21)
Ngựa ta chậm bước bên người tha phương
Biển Đông thoảng gió trùng dương
85. Quyện hương tóc tỏa mùi thơm tuyệt vời

Voi qua xứ Bal Hangơv(22)
Xứ kì tuyệt làm rạng danh đất nước 
Tháp nối tháp thành xây cao trăm thước
Tượng rồng bay lấp lánh ánh vàng
Ruộng bao la lúa chín vàng đồng
Rừng bát ngát gỗ cây đâm thẳng
Đập chứa nước chia phân dòng sông rộng
Và cửa sông tôm cá tụ về
Yêu lắm em Tổ quốc của ta!
90. Yêu dân đen như yêu người viễn mộng
Hỡi nàng công chúa đang đăm chiêu nhìn về xa rộng
Nàng tìm ai? Tìm đấng trượng phu?
Hay nàng nhớ nhung màu nắng quê cha
Và gì nữa?
Mắt nàng buồn vời vợi
Voi đến Bal Angwei(23) nàng vẫn sầu không nói

Voi đến Bal Hul Bal Lai (24)
Đất văn hóa đắm chìm trong tăm tối
Kinh thành cổ mang trong mình lầm lỗi
95. Mất linh thiêng – như kẻ thất thần!

Và biển khơi sóng vỗ – đất Phú Yên
Em dừng voi, ghi dấu tích đầu tiên(25)
Ơi người La Mecque đừng quên!
Thần đã nhiều, dân ta thì thưa thớt
Khổ thân ta, xin người tình thương xót
Thương xót linh hồn ta!

Rồi bằng hữu bỏ rơi ta
Và em cũng bỏ mặc ta đi rồi
Em đi chẳng bảo nửa lời
100.Mặt sầu bi. Vẫn một lời khăng khăng
Ôi trời đất, hãy cứu con!
Thân con như thể trong vòng oan khiên
Tội đâu con phải cưu mang
Chỉ cầu bao chuyện tốt lành mà thôi

Tiểu đồng quành đầu ngựa
Voi em đi rẽ lên trời tây
Tiểu đồng quay ngựa về tây
105.Voi em băng thẳng đường biển sóng
Ngựa anh rồi phi xuống
Voi em lại thẳng hướng Nha Trang
Nha Trang mây tạnh trời quang
Phong nhiêu xứ sở, bạt ngàn mía lau
Biển Đông sóng biếc một màu
Nắng chiều soi bóng cù lao hữu tình
Tháp Bà(25) sừng sững oai nghiêm
Vây quanh là cả một rừng dừa tươi
Ngựa đi ngựa hí vang trời
110. Nước đại chẳng hoài, nước kiệu kể chi

Bên bãi cát dừng chân nghỉ ngựa.
Voi em xa xa tự bao giờ
Khô héo lá gan qua nỗi nhớ
Nát tan trái mật với niềm chờ
Nhìn đàn cò bay qua
Mong gởi theo thư nhắn.
Trông chiều mờ khói mây
Ngỡ bóng em nghiêng tới
Nhớ ngàn năm khôn nguôi
Từ bước chân nhớ lại
Nhớ ơi từng sợi tóc
115.Nhớ đôi vớ em mang
Nhớ nụ cười ánh mắt
Từ tấm áo nhớ sang
Anh đi những bước lang thang
Vẫn khôn nguôi nhớ, hoài mang nặng tình
Thiên nga tìm mồi trên sông nước
Hay chân em ngọn cỏ lướt nhanh?
Chim ri hót giữa lá cành
Tiếng chim như thể tiếng nàng ngân nga.

Ngựa đi tới Bal Riya (26)
Thương cho Mih Ai(27) lạc loài xứ lạ
120. Chẳng trở về
Bước ngỡ ngàng trong những buổi ban sơ
Xứ Việt xa, cốt xương người gởi lại
Sóng sông vỗ hồn nàng trôi mãi
Ôi người xa, có hiểu lòng trung trinh?
Ta hôm nay tuôn lệ khóc cho mình
Hay khóc hận cho người xưa tử biệt?
Hay thương khóc cho tình ta, ai biết?
Cuộc tình say, người tình lại đa mưu
125.Ơi, người tình xin chớ bày mưu!
Lòng anh đau, dân anh thì li tán
Đất nước rẽ phân, dân tình khốn đốn
Bini với Cham bớt bạn thêm thù

Chiều nay ngồi lặng lẽ một mình ta
Vang tư bề tiếng chim muông ríu rít
Và trời tây, thú rừng cùng hòa nhịp
Ta về đâu? Ta sẽ đến tìm ai?
130.Ta đau thương giữa đau khổ của muôn người

Trông lên đồi tháp Klaung Girai(28)
Nắng hè cháy lá rụng phơi cây cành
Ta đau ai hiểu cho mình
Thân đơn lẻ, bảy ngã đường, về đâu?
Nẻo xa ướt đẫm giọt sầu
Lòng này ta nguyện trời cao thấu tình

Lại theo núi Huh(29) xuôi dòng
Cọp thần Ba Tháp(30) canh rừng đất thiêng
Nàng đi thân vẽ bùa linh
135.Ta đi chỉ nguyện với hình núi sông
Ngựa qua bãi biển chợt buồn
Hải âu nghiêng bóng, sóng vờn mất tăm
Sóng xô vỡ hạt lâm dâm
Hạt mềm như thể hạt sương sa mờ
Sóng xô vỡ hạt mưa thưa
Hạt mềm như giọt lệ nhòa mắt sâu
Sóng xô vỡ tựa nước trào
Tiếng vang như tự năm nao vọng về
Cát đồi nước kiệu ngựa đi
140.Làng xa nắng đã xế về chiều hôm
Không gian mù mịt bụi hồng
Cát vương gót ngựa như không muốn lìa
Nhớ nhung lòng đã ê chề
Rồi đi, cùng ngựa ghé về Bblang Kaxa(31)

Hướng Bal He,(32) voi em chậm bước
Ngựa ta theo như bóng với hình
Em kiều diễm dáng lưng ong
145.Ta ôm cho thỏa nỗi mong bao ngày
Tóc em xõa hương say bay thoảng
Tay anh xây giàn ấm nhẹ nâng
Mắt em tựa giếng nước trong
Hạt kim cương rụng giữa dòng thẳm sâu
Hồn anh mê mẩn đắm vào
Không ai níu lại, chẳng người vớt lên

Nhớ khi xưa Harơk Dhei Harơk Kah
Ông vua nào đổi lấy gái Kinh
Tình nào tình nỡ đi hoang
Để cho sự nghiệp tiêu tan theo tình
Tình nào đã cưu mang. Cho nỗi
150. Khổ lụy làm gia sản đời sau
Tình si rồi thoảng qua mau
Tình qua Phan Rí, tình vào Nha Trang
Lên Cao nguyên, nửa hồn giẫy chết
Tình thiên thu ai viết thành thơ
Tình này có tựa tình xưa
Tình xum họp? Hay tình vừa phân li?
Rành rành đó tích xưa gương cũ
Vì người tình, ta bỏ dưới chân

Rồi em trở lại có hương
155.Tình anh theo lạc bước đường, ai hay?
Tình vất vưởng ngọn cây cao ngất
Trên lưng trâu hay giữa dòng sông
Tình đi theo bước vịt đồng
Vùi trong gạch tháp, lẫn trong lá rừng
Lang thang như thuyền nan trôi lạc
Tình lênh đênh sóng giạt biển khơi
Sóng xô tình vỡ tơi bời
Nửa vào miệng cá, nửa rơi biệt mù
Ta như kẻ mất hồn lang bạt
160.Cúng Thánh đường. Lên Tháp lạy Yang(33)
Đất nước ta xứ Pangdarang(34)
Người đi lưu lạc, quê hương rã rời
Ta còn gì nữa trong tay
Một con chim lạc bay vào hư không.

Chú thích
1.Harơk Kah Harơk Dhei: theo Damnưy (truyền thuyết) – đây là cực Bắc của Vương quốc Champa thuộc Quảng Bình, như ng theo các cứ liệu sử học gần đây thì nó chỉ là một địa danh thuộc Phú Yên.
Nhiều địa danh trong tác phẩm này cũng rơi vào tình trạng tương tự. Ở đây có hai hướng giải thích:1. Hoặc tác giả sống sau sự kiện lịch sử – đã sáng tác dựa theo địa danh- truyền thuyết chứ không theo địa danh – thật (đó là chuyện thường tình của văn chương, cả hôm nay cũng thế). 2. Còn nếu tác giả dùng địa danh – thật thì lại có hai trường hợp nữa cần suy xét: địa danh – thật – nguyên bản và địa danh – thật – sao chép. Trong đời sống tôn giáo tín ngưỡng Chăm cả xưa và nay hiện tượng này thường xuyên xuất hiện. Po klaung Garai có vài nơi sinh cả ở Ninh Thuận lẫn Bình Thuận, ngài cũng lwak (hóa thân) thành nhiều tên khác nhau tùy theo lễ cúng nữa (xem Inrasara, Văn học Chăm I, VHD, 1994, tr.93). Danauk (đền) Po Nagar ở Hữu Đức – Ninh Thuận được thỉnh từ Nha Trang về chỉ vài chục năm nay thôi. Như vậy, chúng ta bảo: cái sau là bản sao của cái trước. Hoặc ngược lại, Bal Sribanưy, Hangơv… (có thể trên thực tế) là cái địa danh – thật tại tiểu Vương quốc Panduranga, nhưng qua những tưởng tượng sáng tạo văn học, quần chúng Chăm đem gán cho các địa danh tương ứng thuộc liên bang Champa tại Bình Định, Quảng Nam… Và tác giả của Trường ca này có thể chỉ đã sáng tác trên nền tưởng tượng này. Tại sao không? Do đó ở lần in đầu, chúng tôi đã dịch chúng sang tiếng Việt theo tinh thần truyền thuyết lịch sử. Hôm nay chúng tôi giữ lại nguyên văn các địa danh và chú thích để tiện đối sánh.
(2), …(7) Bicam hay Pacam (Tánh Linh), Pajai (Ma Lâm), Caraih (làng Châu Hanh), Po Dam (tháp Po Dam), Lambar (làng Lâm Giang), Ia Nhjar (làng Thanh Kiết), Bblang Kaxa (Láng), Parik (Phan Rí), là các địa danh ở Bình thuận.
(8), (17) Bal Caung: (làng Chung Mỹ), Patuh (làng Tuấn Tú) ở Ninh Thuận
(9) Po Nai: tên một vị nữ tu Chăm 
(10) Caramai: (cây) chùm ruột
(11) Baratot: (chim) tố hổ
(12) Sah Bin: tên vị tướng thời Po Rome
(13) Rome: Vua Champa (1627 – 1651)
(14) Bia Ut: tên Chăm gọi Công chúa Ngọc Khoa người Việt vợ vua Po Rome
(15) Danav Panrang: Bầu Trúc – Ninh Thuận.
(16) Muk Cakling Ong Paxa: ông bà nuôi vua Po Klaung Garai (1150 –1205, theo Damnưy.
(18)Xem chú thích (1). Ở đây và vài chỗ khác các địa danh được dịch sang tiếng Việt để giữ nhịp và vần thơ.
(19) Debare hay BalHe: Một thủ đô Champa ở Phan Rang (truyền thuyết).
(20) Mưdren: Di Linh – Lâm Đồng
(21) Sribanưy: Một thủ đô Champa ở Bình Định (truyền thuyết).
(22), (23), (24) Bal Hangơv (Quảng Nam), Bal Angwei (Quảng Ngãi), Bal Huh Bal Lai (Phú Yên): 3 thủ đô Champa – theo truyền thuyết.
(25) Bimong Po Inư: (hay Po Nagar): Tháp Bà – Nha Trang.
(26) Bal Riya: làng Bính Nghĩa – Ninh Thuận
(27) Mih Ai: Mị Ê, theo truyền thuyết 
(28) Bbwơn Hala: Đồi Trrầu, nơi có Tháp Po Klaung Garai.
(29) Huh: làng Cát Gia – Ninh Thuận
(30) Yang Pakran: Ba Tháp – Ninh Thuận
(31) Bblang Kaxa: một làng thuộc Ninh thuận, trùng với địa danh ở Bình Thuận
(32) Xem chú thích (19)
(33) Mưgik: Thánh đường Hồi giáo cũ, nơi các tín đồ Bàni cúng tế. Bimong: Tháp, nơi con dân Chăm nói chung đền thờ phụng.
(34) Padarang hay Panduranga gồm cả Ninh Thuận, Bình Thuận ngày nay.

BÀI LIÊN QUAN

Để lại lời bình